Czym jest elektrownia szczytowo-pompowa (ESP)? Elektrownie szczytowo-pompowe pełnią w systemie elektroenergetycznym funkcję wielkich magazynów energii. Składają się z dwóch zbiorników wodnych umiejscowionych na różnych wysokościach. Gdy w sieci występuje nadwyżka taniej energii (np. z OZE), woda jest pompowana do górnego zbiornika. W momentach szczytowego zapotrzebowania, woda spuszczana jest do dolnego zbiornika, napędzając turbiny i błyskawicznie oddając prąd do sieci. To kluczowy element stabilizujący nowoczesną transformację energetyczną.
Inwestor i strategiczny kontekst projektu
Klientem w projekcie jest Grupa PGE – największe przedsiębiorstwo sektora elektroenergetycznego w Polsce. Nasze prace realizowaliśmy na rzecz spółki celowej PGE Inwest 12, powołanej specjalnie do wznowienia i realizacji strategicznej inwestycji, jaką jest budowa Elektrowni Szczytowo-Pompowej w Młotach. Projekt ten obejmuje stworzenie zbiornika górnego i dolnego, łączącej je sztolni oraz budowę linii napowietrznej, która połączy elektrownię z Głównym Punktem Odbioru (GPO) w Ząbkowicach Śląskich.
Wyzwania środowiskowe w sąsiedztwie obszarów Natura 2000
Rozpoczęliśmy współpracę, gdy projekt znajdował się na bardzo wczesnym etapie (opracowywanie studium wykonalności). Głównym wyzwaniem środowiskowym okazała się lokalizacja inwestycji. Przebiega ona częściowo na terenie aż trzech obszarów Natura 2000:
- Sztolnia w Młotach – obszar chroniący zimowisko nietoperza – mopka Barbastella barbastellus. Co ciekawe sąsiednie sztolnie są także zimowiskiem rzadkiego w Polsce podkowca małego Rhinolophus hipposideros (zdjęcie nagłówkowe). Sztolnia w Młotach została wydrążona pod planowaną elektrownię jeszcze w latach 70., a dopiero później ustanowiono w niej obszar Natura 2000.
- Dolina Bystrzycy Łomnickiej – obszar, w granicach którego budowa infrastruktury elektrowni może oddziaływać na cenne siedliska przyrodnicze.
- Przełom Nysy Kłodzkiej koło Morzyszowa – obszar przecinany przez planowaną linię przesyłową, będący pod wpływem tymczasowego oddziaływania związanego z pracami budowlanymi.
Prawdziwą trudnością nie była jednak sama inwentaryzacja, ale dostosowanie metodyki badawczej do nietypowych, górskich i podgórskich warunków oraz zebranie na tyle precyzyjnych danych (m.in. o mikroklimacie panującym w sztolniach), aby możliwe było przygotowanie odpowiednich działań kompensacyjnych na etapie procedury OOŚ.
Nasza strategia: stałe doradztwo i elastyczność
Do projektu podeszliśmy w sposób kompleksowy i elastyczny, wychodząc poza ramy standardowego wykonawcy badań. Nasz model pracy przypominał stały konsulting środowiskowy. Byliśmy obecni „przy kliencie”, na bieżąco dostosowując zakres prac do zmieniających się założeń projektowych.
Zaangażowaliśmy pełne spektrum specjalistów przyrodniczych: botaników, lichenologów (porosty), ichtiologów (ryby), herpetologów, teriologów, ornitologów i chiropterologów (nietoperze). Ze względu na specyfikę podgórskiego i zalesionego terenu, standardowe metodyki zmodyfikowaliśmy tak, aby połączyć rzetelność naukową z efektywnością kosztową dla inwestora. Zamiast schematycznego podejścia, postawiliśmy na metody szyte na miarę skomplikowanej topografii.
Realizacja badań i dostosowanie metodyki terenowej
Dostarczyliśmy inwestorowi kompleksowe dane, niezbędne do opracowania Raportu o Oddziaływaniu na Środowisko (ROOŚ). W ramach naszych prac zrealizowano m.in.:
- Zaawansowany monitoring chiropterologiczny (nietoperze): prowadziliśmy ciągłe badania detektorowe i nasłuchy przez cały sezon. Co kluczowe, wykonaliśmy pomiary mikroklimatu sztolni (wilgotność, temperatura), aby precyzyjnie ustalić parametry niezbędne do budowy zastępczego zimowiska w ramach przyszłej kompensacji.
- Dedykowany monitoring ornitologiczny: wykorzystaliśmy standardowe metody inwentaryzacji polegające na mapowaniu stanowisk lęgowych oraz wyszukiwaniu koncentracji ptaków. Ponadto prowadziliśmy monitoring użytkowania przestrzeni powietrznej przez ptaki na przebiegu linii napowietrznej.
- Badania ichtiologiczne (elektropołowy): przeprowadziliśmy kontrolowane odłowy w ciekach będących w zasięgu oddziaływania planowanego zbiornika górnego i dolnego elektrowni. Pozwoliło to na weryfikację składu gatunkowego i potwierdzenie obecności chronionych gatunków ryb.
- Monitoring ssaków z użyciem fotopułapek: urządzenia rozmieszczone wokół planowanych zbiorników pozwoliły udokumentować aktywność fauny, w tym m.in. potwierdzić obecność wilków w pobliżu planowanej inwestycji.
- Projekt kompensacji przyrodniczej: już na etapie procedury OOŚ przygotowaliśmy dodatkowy raport, w którym po weryfikacji terenowej wytypowaliśmy obszary do kompensacji przyrodniczej za utracone siedliska przyrodnicze wraz ze wskazaniem planu zarządzania.
Kluczowe korzyści i wartość dodana dla inwestora
Współpraca z Ansee przyniosła spółce PGE szereg wymiernych korzyści:
- Bezpieczeństwo proceduralne: zebraliśmy komplet rzetelnych danych wymaganych do opracowania Raportu OOŚ i sprawnego procedowania decyzji środowiskowych w RDOŚ.
- Gotowy plan kompensacji: inwestor otrzymał szczegółowe wskazania co do kompensacji – m.in. dane mikroklimatyczne panujące w sztolniach oraz wykaz obszarów wraz ze sposobem zarządzania nimi w celu odtworzenia siedlisk podlegających ingerencji ze strony inwestycji.
- Optymalizację kosztów i czasu: indywidualne dostosowanie metodyki badawczej do specyfiki terenu oraz sprawna, bieżąca współpraca z zespołem inwestora pozwoliły precyzyjnie dobrać zakres prac, eliminując ryzyko przestojów proceduralnych i optymalizując koszty realizacji całego etapu przygotowawczego.
- Wiedzę ekspercką na wyciągnięcie ręki: ciągłe wsparcie doradcze na bardzo wczesnym etapie pozwoliło uniknąć wielu „wąskich gardeł” środowiskowych, typowych dla wielkoskalowych inwestycji hydrotechnicznych.
Transformacja energetyczna w zgodzie z naturą
Projekt ESP Młoty doskonale obrazuje, że w przypadku dużych, strategicznych inwestycji infrastrukturalnych inwentaryzacja przyrodnicza to coś więcej niż tylko „policzenie gatunków”. To złożony proces doradczy na wczesnym etapie. Połączenie wielodyscyplinarnego zespołu ekspertów Ansee, nieszablonowego podejścia metodycznego oraz elastyczności pozwoliło dostarczyć PGE nie tylko surowe dane, ale przede wszystkim praktyczne rozwiązania pozwalające zminimalizować i skompensować wpływ inwestycji na trzy pobliskie obszary Natura 2000. W ten sposób wspieramy polską transformację energetyczną, dbając jednocześnie o najwyższe standardy ochrony przyrody.
