Wielkoobszarowe inwestycje w odnawialne źródła energii przekształcają krajobraz, dlatego prawidłowo przeprowadzona analiza widoczności (tzw. analiza viewshed) jest kluczowym wymogiem w procedurach wydawania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, realizowanym na etapie KIP oraz Raportu OOŚ.

W naszej pracy łączymy dogłębną znajomość metodyki oceny oddziaływania na krajobraz z zaawansowanymi analizami GIS, korzystając m.in. z narzędzia Visibility Analysis w środowisku QGIS. Dzięki temu dostarczamy urzędnikom merytorycznych dowodów na bezpieczeństwo krajobrazowe inwestycji.

Dlaczego badamy widoczność inwestycji?

Ocena wpływu na krajobraz ma odpowiedzieć na pytanie, jak bardzo nowa infrastruktura będzie ingerowała w otoczenie. Analizy widoczności dostarczają nam informacji przestrzennej, które służą do:

• oceny wpływu na turystykę i lokalną społeczność: Weryfikujemy w jakim stopniu farma będzie widoczna z kluczowych miejsc m.in. obszarów zabudowy mieszkaniowej, cennych zabytków i miejsc ważnych dla lokalnej społeczności, dróg czy szlaków turystycznych;
• badania oddziaływania skumulowanego: Sprawdzamy, czy nowa inwestycja w połączeniu z już istniejącymi lub planowanymi farmami i/lub inną infrastrukturą o charakterze energetycznym w okolicy nie doprowadzi do „efektu osaczenia” i nadmiernego nasycenia krajobrazu infrastrukturą techniczną;
• wskazywania miejsc do wykonania zdjęć, które posłużą do wizualizacji przyszłej inwestycji i porównania stanu przed i po budowie.

Jak określić zasięg analizy?

Jednym z etapów, zgodnie z zaleceniami metodycznymi GDOŚ, opracowanymi przez zespół Ansee, jest poprawne wyznaczenie bufora analitycznego. Zasięg ten nie powinien być sztywny dla każdej inwestycji, lecz wynikać z uwarunkowań terenowych, skali przedsięwzięcia i rodzaju analizowanej technologii.

Dla farm fotowoltaicznych bufor badawczy dla każdej inwestycji określa się indywidualnie. Zasięg ten modyfikujemy w zależności od kontekstu, np.: 5 km, jeśli w sąsiedztwie występują obszary chronione lub teren charakteryzuje się wyrazistą, górzystą rzeźbą; 1 km, gdy teren inwestycji jest silnie otoczony naturalnymi barierami widokowymi (np. otaczają go gęste lasy) i w okolicy nie występują żadne formy ochrony przyrody.

Dla farm wiatrowych z uwagi na wysokość turbin, zasięg potencjalnego oddziaływania jest znacznie większy i rośnie wraz z urozmaiceniem rzeźby terenu. Standardowo wynosi on minimum 4 km dla terenów równinnych. Wartości te rosną odpowiednio do 5 km dla terenów falistych i pagórkowatych, 8 km dla terenów wzgórzowych i nawet 10 km dla terenów górskich. Zasięg może zostać dodatkowo zwiększony, jeśli w okolicy znajdują się wybitne elementy historyczno-kulturowe, obszary ochrony przyrody, a także przesłanki o możliwym wystąpieniu znaczącego oddziaływania skumulowanego z pokrewnymi inwestycjami.

Analiza widoczności w GIS

Podstawą tego typu analiz musi być wierny model ukształtowania terenu, dlatego do analizy wykorzystujemy numeryczny model pokrycia terenu (NMPT). Model uwzględnia nie tylko rzeźbę terenu, ale również naturalne i sztuczne bariery widokowe, przede wszystkim lasy oraz budynki.

W modelu uwzględniamy maksymalne parametry techniczne – dla FW całkowitą wysokość turbiny oraz dla PV – maksymalną wysokość konstrukcji z panelami fotowoltaicznymi.

Algorytm narzędzia Visibility Analysis przelicza dla każdej komórki NMPT ile dokładnie turbin będzie z niego widocznych – wystarczy, że w linii wzroku obserwatora znajdzie się choćby skraj łopaty wirnika (wysokość wzroku obserwatora zakładamy na poziomie 1,6 m). W przypadku farm fotowoltaicznych powierzchnię planowanej farmy (rozumianej jako obszar ograniczony ogrodzeniem) pokrywamy siatką punktów (co 10-15 m metrów – zgodnie z wytycznymi metodyki). Następnie algorytm oblicza, ile z tych punktów jest widocznych z okolicznych terenów. Otrzymany liczba punktów przedzielona przez liczbę wszystkich punktów odpowiada procentowej widoczności całej powierzchni farmy z danego miejsca obserwacji.

Wyniki i interpretacja

Wyniki analizy prezentujemy w formie mapy widoczności. W przypadku turbin wiatrowych pozwala ona określić liczbę widocznych obiektów z danego punktu, natomiast dla farm fotowoltaicznych wskazuje procentowy udział inwestycji w panoramie. Zestawiając tę mapę z pozostałymi komponentami naszej analizy krajobrazowej, precyzyjnie wyznaczamy obszary najmocniej narażone na oddziaływanie wizualne. Jest to kluczowy etap, który pozwala nam wytypować punkty do wykonania dokumentacji fotograficznej w terenie. Na jej podstawie tworzymy realistyczne wizualizacje, niezbędne do rzetelnej oceny wpływu inwestycji na krajobraz.

Na podstawie tak szczegółowej diagnozy jesteśmy w stanie zaproponować konkretne działania minimalizujące, mające na celu ograniczenie negatywnego wpływu inwestycji na krajobraz. Propozycje te mogą obejmować zarówno korekty lokalizacyjne lub technologiczne, jak i wprowadzenie rozwiązań maskujących, takich jak nasadzenia zieleni osłonowej. Dzięki temu wizualizacje pozwalają nie tylko określić poziom rzeczywistego wpływu na otoczenie, ale są również podstawą do wypracowania optymalnego wariantu realizacji projektu.