Harmonia ekologii i technologii
Tereny farmy fotowoltaicznych (PV) mają istotny potencjał do zagospodarowania w kierunku stworzenia odpowiednich warunków dla rozwoju określonych zbiorowisk roślinnych, dając tym samym możliwość wykorzystywania tego terenu przez znaczną część organizmów. Z tego powodu wielu inwestorów decyduje się na wdrożenie działań wspierających bioróżnorodność na ich inwestycjach, a my w Ansee, jako zespół specjalistów, projektujemy rozwiązania, które zapewniają harmonię ekologii i technologii, tworząc dedykowany danej inwestycji Plan Zarządzania Bioróżnorodnością (BMP).
Odpowiednio zaprojektowane PV – od wyboru lokalizacji, poprzez dostosowany do warunków lokalnych plan zagospodarowania przestrzennego (PZT), aż po właściwe zarządzanie – mogą nie tylko nie wpływać istotnie negatywnie na przyrodę, ale wręcz aktywnie wspierać lokalną bioróżnorodność. Warunkiem koniecznym jest jednak uprzednie, skuteczne zmitygowanie negatywnych oddziaływań oraz bezwzględne spełnienie wymogów zasady DNSH (Do No Significant Harm), co stanowi fundament dla wszelkich dalszych działań prośrodowiskowych.
Wspólny mianownik BMP w Ansee
W naszych analizach uwzględniamy m.in. Standard Wykonawczy nr 6 Międzynarodowej Korporacji Finansowej (IFC PS6), Wymogi Wykonawcze Europejskiego Banku Odbudowy i Rozwoju (EBRD PR6), zasady raportowania niefinansowego ESRS E4 (wynikające z dyrektywy CSRD) oraz wytyczne GRI i metodologię LEAP (TNFD). Dążąc do uzyskania mierzalnego wpływu inwestycji na przyrodę, cały proces kalkulujemy, mierzymy i monitorujemy pod kątem osiągnięcia zysku netto (nett gain) – w oparciu o wytyczne WBCSD oraz standardy zbliżone do międzynarodowych metodologii pomiaru bioróżnorodności, w tym brytyjskiego standardu Defra. W nie mniejszym stopniu opieramy się na zasadach, które udało nam się wypracować na drodze zdobytego dotychczas doświadczenia:
1. Najpierw mitygacja
Kierujemy się zasadą, że kluczowym dla ochrony bioróżnorodności jest przede wszystkim zachowanie w stanie niepogorszonym istniejących w danej lokalizacji cennych elementów środowiska przyrodniczego w maksymalnym możliwym zakresie. To, co funkcjonuje w danym terenie od lat, jest wypadkową lokalnych uwarunkowań ekologicznych i dzięki temu cechuje się dużą odpornością na zmieniające się warunki. Jednak każda inwestycja techniczna niesie ze sobą ślad infrastrukturalny i przekształcenie terenu i nie zawsze ochrona wszystkich elementów środowiska przyrodniczego jest możliwa w pełnym zakresie. Dlatego uważnie analizujemy każdy teren oraz obowiązujące dla niego przepisy prawne, wynikające np. z decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach.
Przy tworzeniu BMP, kierujemy się zasadą hierarchii mitygacji, która nie wynika wprost z przepisów polskiego prawa, ale ma szerokie zastosowanie na świecie i jest strategią, która według nas tworzy solidne podstawy zrównoważonego rozwoju.
2. Uwzględnienie wymogów prawidłowego i wydajnego funkcjonowania inwestycji
Proponowane działania dodatkowe wspierające bioróżnorodność nie mogą z założenia wpływać na funkcjonowanie inwestycji – to kwestia zarówno bezpieczeństwa, jak i wydajności celem utrzymania zakładanego przez Inwestora efektu finansowego. Działając w doświadczonym zespole przyrodników jesteśmy jednak w stanie tak dobrać działania, aby mogły one pogodzić zarówno wymogi biznesowe, techniczne, jak i ochronę środowiska przyrodniczego.
3. Dostosowanie działań do warunków i potrzeb lokalnych
Naszą kluczową zasadą jest takie projektowanie działań, które będą odpowiadać na lokalne potrzeby i problemy środowiska przyrodniczego. Uważamy bowiem, że tylko takie działania mogą realnie wspierać lokalną bioróżnorodność. Dane wyjściowe z monitoringu przyrodniczego, ustrukturyzowane w ramach BMP, stanowią dla inwestora skuteczną obronę przed zarzutami o greenwashing w świetle nadchodzącej unijnej dyrektywy Green Claims oraz wymogów zasady DNSH, nakładających obowiązek naukowej weryfikacji wszelkich deklaracji prośrodowiskowych.
4. Zorientowane na konkretny cel rozpoznanie terenowe
Dobór działań zgodnie z powyższą zasadą musi być poparty odpowiednim rozpoznaniem terenowym. To klucz do powodzenia całego BMP. W toku naszego doświadczenia wypracowaliśmy metodykę badań na potrzeby realizacji BMP, która stanowi synergię rozpoznania screeningowego z dedykowanymi wizytami w terenie. Tutaj nie ma gotowego szablonu ani mowy o wizytach, które są wykonywane tylko po to, aby dopełnić jakichś formalności. Zarówno lokalizacja badań, jak i ich zakres, są bardzo konkretnie dobierane do danego terenu oraz do wstępnie układanej koncepcji działań. Każda wizyta specjalisty w terenie ma jasno sprecyzowany cel.
Generalnie badania realizujemy w celu rozpoznania siedlisk referencyjnych, oceny warunków glebowych i gruntowo-wodnych, analizy ryzk przyrodniczych, np. związanych z obecnością gatunków inwazyjnych lub terenów podmokłych. Dysponując taką wiedzą z terenu jesteśmy w stanie zaprojektować działania, które mogą przynieść pozytywny, ale przede wszystkim trwały efekt dla środowiska przyrodniczego.
5. Czasem mniej znaczy więcej
Dobre rozpoznanie screeningowe i terenowe daje nam solidną wiedzę na temat walorów przyrodniczych danego terenu. Na podstawie zgromadzonej wiedzy staramy się projektować działania z wykorzystaniem lokalnego potencjału terenowego. Oznacza to, że czasem warto postawić na np. sukcesję naturalną i wykorzystać potencjał zgromadzonego w glebie banku nasion, jedynie wspartą dodatkowymi działania, zamiast wysiewać drogie mieszanki nasion, które mogą nie utrzymać się w danym terenie lub tak zaplanować użytkowanie istniejącej roślinności, aby rozwinąć potencjał tego na pierwszy rzut oka mało cennego zbiorowiska bez konieczności podejmowania działań związanych np. z wysiewem. Warto korzystać także z roślinności, która spontanicznie rozwija się na terenie inwestycyjnym i to ją traktować jako materiał do wysiewu lub rozsadzania, zamiast kupować rośliny ze źródeł zewnętrznych.
Z inwestorem od samego początku
Sam dokument BMP może pełnić różne funkcje, może godzić wiele różnych celów. Dlatego istotne jest zdefiniowanie celu dokumentu – czy jego sporządzenie wynika z wewnętrznej strategii firmy i jakie są jej założenia, czy musi spełniać wymagania np. jednostek finansujących (IFC, EBRD) bądź certyfikujących (ISO).
Po określeniu celu w pierwszym etapie prac proponujemy Inwestorowi koncepcję działań i omawiamy ją wspólnie, prezentując kierunki planowanych działań, tak aby były one możliwe do wdrożenia. Są one w pierwszej kolejności przygotowane przy uwzględnieniu warunków technicznych, prawnych i terenowych charakterystycznych dla danej lokalizacji i poprzedzone rozpoznaniem terenowym.
Choć Plany Zarządzania Bioróżnorodnością mogą być opracowywane i realizowane na różnym etapie życia inwestycji to optymalnym rozwiązaniem jest ich wczesne opracowanie, tj. jeszcze na etapie projektowania inwestycji. Daje to możliwość przygotowanie się do realizacji założeń Planu, uwzględnienia ich w harmonogramie oraz wdrożenia części działań już na etapie budowy.
Wszystko w jednym
Nasze Plany Zarządzania Bioróżnorodnością zawierają komplet materiałów niezbędnych do właściwego zarządzania bioróżnorodnością na terenie inwestycji. Opracowujemy szczegółowy Action Plan – czyli instrukcję, w jaki sposób realizować działania wraz z mapą i warstwami shp, które prezentują ich lokalizację. Projektujemy adekwatne dla danego terenu wskaźniki do monitoringu efektów (KPI) oraz przygotowujemy całą metodykę monitoringu ukierunkowaną na możliwość weryfikacji założonych celów. Wskaźniki te i metody pomiarowe konstruujemy tak, aby precyzyjnie liczyć i monitorować postępy w czasie. Dzięki temu wiemy kiedy i w jakim stopniu inwestycja osiąga zysk netto dla środowiska (nett gain), opierając się na uznanych na świecie zasadach WBCSD oraz standardach pomiaru takich jak brytyjski system Defra. Dajemy wytyczne do zarządzania adaptacyjnego. W razie potrzeb pomagamy oszacować koszt planowanych działań.
Przyszłość
Zdajemy sobie sprawę, że monitorowanie terenu farmy przez 25-30 lat w jej fazie operacyjnej może być kosztowne. Dlatego prowadzimy obecnie badania nad możliwością wykonywania monitoringu z wykorzystaniem urządzeń automatycznych (np. Passive Acoustic Monitoring do rejestracji głosów natury i ich analizę z wykorzystaniem AI i machine learning), co mogłoby nie tylko obniżyć koszt prac, ale także dać dużo większy materiał do analizy. Nasze urządzenia pracują już na kilku farmach fotowoltaicznych i pierwszych wyników spodziewamy się na jesień tego roku. Pewnym jest jednak, że żaden sprzęt nie zastąpi w 100% fachowego oka doświadczonego przyrodnika.
BMP jako trafiona inwestycja
Poza niekwestionowanym efektem, jaki dobrze zaplanowany i wdrożony Plan Zarządzania Bioróżnorodnością może mieć dla lokalnej przyrody, BMP ma wiele korzyści dla inwestora.
- Ryzyko pod kontrolą. Właściwe zarządzanie bioróżnorodnością na terenie inwestycji, która może funkcjonować w terenie przez 30 lat, wiąże się z minimalizacją ryzyk lub ich umiejętnym zarządzaniem. Ryzyka mogą wynikać np. z pojawu gatunków inwazyjnych, z obecności terenów podmokłych czy też w związku z zasiedlaniem terenu farmy np. przez kolejne gatunki chronione.
- Pogodzenie interesów. BMP daje możliwość pogodzenia różnych interesów, wynikających coraz szerzej z prawa europejskiego czy krajowego. Chodzi tu np. o Nature Restoration Law, normy GAEC, strategię UE ochrony bioróżnorodności do 2030, polską strategii ochrony mokradeł, planowanego do wdrożenia Krajowego Planu Zagospodarowania Zasobów Przyrodniczych, wymogów prawnych np. w zakresie minimalizacji wpływu na krajobraz czy minimalizacji hałasu.
- Wiele różnych celów. BMP może być spełniać wiele różnych celów, co da się pogodzić definiując je na wczesnym etapie współpracy. W zależności do czego dokument ten jest potrzebny, jego zawartość może być elastycznie dopasowana do określonych wymogów.
- Oszczędność pieniędzy. Wykorzystanie lokalnego potencjału terenowego daje możliwość unikania inwestowania w działania, które nie mają trwałego lub wyraźnego efektu dla lokalnej przyrody.
Nasze realizacje
Nasza metodologia i spójne podejście, gdzie projektowane działania odpowiadają na realne, zidentyfikowane wyzwania środowiskowe, znalazły odzwierciedlenie w opracowaniu BMP dla pięciu dużych projektów fotowoltaicznych w Polsce:
Case Study 1: Projekt o dużej skali w granicach obszaru chronionego.
Koegzystencja wielkoskalowej infrastruktury z obszarem chronionym – ekologiczna ekstensyfikacja gruntów. Projekty o łącznej powierzchni ponad 130 ha, zlokalizowany częściowo w granicach obszaru Natura 2000 w dolinie rzecznej i w korytarzu ekologicznym. Z uwagi na intensywne, rolnicze zagospodarowanie terenu doliny objętej ochroną w ramach sieci Natura 2000 zaprojektowaliśmy zmianę sposobu użytkowania gruntu pod infrastrukturą techniczną na rzecz ekstensywnych, wieloletnich zbiorowisk łąkowych klasy Molinio-Arrhenatheretea.
W projekcie wprowadziliśmy pasowy wysiew tradycyjnych mieszanek (47 bylin i 10 traw), które mają pełnić funkcję naturalnego emitera nasion pod konstrukcjami wsporczymi. Równolegle zaproponowaliśmy systemy osłon studzienek melioracyjnych, eliminujących ryzyko tzw. pułapek ekologicznych dla lokalnej drobnej fauny. W tym ujęciu farmy PV mają działać jako stabilny ekologicznie bufor, który wspiera integralność sąsiadujących siedlisk nadrzecznych przed degradacją chemiczną oraz wzbogaca teren doliny o zbiorowiska o charakterze łąkowym.
Case Study 2: Wielkoskalowa farma PV w północnej Polsce.
Wykorzystanie naturalnego potencjału regeneracyjnego. Maksymalne wykorzystanie potencjału miejsca. Zrezygnowaliśmy z niwelacji i zaorywania naturalnie występujących obniżeń terenu, w tym ujętych w wykazie GAEC 2, pozostawiając je do spontanicznej sukcesji roślinnością wilgociolubną. Na terenie farmy zaproponowaliśmy wsparcie naturalnej sukcesji w kierunku zbiorowisk łąkowych metodą transferu zielonego siana z sąsiedniej łąki referencyjnej o wysokiej wartości przyrodniczej, co pozwoli na wprowadzenie bogatego, rodzimego banku nasion na teren farmy bez zakupu komercyjnych mieszanek. W projekcie założyliśmy także odtwarzanie stref buforowych wzdłuż sieci istniejących rowów melioracyjnych na drodze sukcesji spontanicznej z wykorzystaniem metody wspomagającej polegającej na wsiedleniu pożądanych gatunków łąkowych i wilgociolubnych rosnących na terenie farmy.
Case Study 3: Inwestycja PV w sąsiedztwie rzeki nizinnej.
Efekt motyla. Główną osią przyrodniczą projektu było czynne kształtowanie siedlisk podmokłych i wilgotnych dla dwóch rzadkich gatunków motyli: czerwończyka fioletka (poprzez dosiew rdestu wężownika) oraz czerwończyka nieparka (poprzez zapewnienie roślin nektarodajnych) wraz z zaleceniem odpowiedniego reżimu użytkowania, dostosowanego do biologii obu gatunków. Projekt zlokalizowany był w bezpośrednim sąsiedztwie doliny rzeki nizinnej, narażonej na spływ nawozów z intensywnych upraw. Zaprojektowaliśmy szeroki, 10-metrowy pas buforowy umożliwiający poszerzenie strefy ziołoroślowej rzeki, między łąkami a zadrzewieniami rosnącymi wzdłuż koryta rzeki, odbudowując naturalny układ roślinności.
Case Study 4: Farma PV o mocy 10 MW w centralnej Polsce.
Koncepcja gatunku parasolowego. Skupiliśmy się na ochronie zanikającej w tym regionie i w całej Polsce dzikiej pszczoły samotnicy – porobnicy mularki (Anthophora plagiata). Zaprojektowaliśmy dedykowany wysiew gatunków roślin pokarmowych (żmijowiec, szałwia, farbownik i in.) z myślą o ciągłości tzw. taśmy pokarmowej, co wspiera również inne gatunki zapylaczy, w tym inne gatunki porobnic.W strukturę techniczną farmy wkomponowaliśmy specjalistyczne, stabilne termicznie gliniane bloki gniazdowe oraz nawiercane pniaki, tworząc sztuczne siedliska gniazdowe. Zarówno dobrane rośliny pokarmowe jak i bloki gniazdowe mogą być wykorzystywane przez wiele różnych gatunków zapylaczy. Pozostałemu terenowi farmy nadano kierunek rozwoju siedlisk o charakterze murawowym, które bardzo cenne siedliska dla pszczół, w tym samotnic. W ramach projektu nasadzeń zaprojektowaliśmy zestaw gatunków krzewów łączących funkcje biocenotyczne (siedliskotwórcze, żerowiskowe), o składzie gatunkowym dopasowanym do warunków lokalnych, tak by maksymalnie wkomponować je w otaczający krajobraz i umożliwić pełnienie funkcji osłonowych.
Potrzebujesz profesjonalnego Planu Zarządzania Bioróżnorodnością dla swojej inwestycji? Skontaktuj się z zespołem Ansee Consulting, aby porozmawiać o rozwiązaniach dopasowanych do Twoich potrzeb.
