Kontekst i cel projektu
Działalność wydobywcza modyfikuje krajobraz i prowadzi do przekształceń w siedliskach i ekosystemach. A z drugiej strony tworzy też nowe nisze ekologiczne i cenne siedliska tymczasowe, takie jak np. rozlewiska dla ptaków wodno-błotnych czy odsłonięte skarpy stanowiące potencjał do rozwoju muraw.
W ramach projektu Nature Positive firma Cemex chce wesprzeć cel, zgodny z misją Globalnych Ram Różnorodności Biologicznej Kunming-Montreal, jakim jest zatrzymanie i odwrócenie utraty różnorodności biologicznej do 2030 roku oraz osiągnięcie pełnej regeneracji przyrody do 2050 roku. Dodatkowo dzięki wyliczaniu wskaźników bioróżnorodności firma monitoruje swój wpływ na bioróżnorodność realizując wymagania raportowania ESG zgodnie ze standardami Global Reporting Initiative, uzupełnionych o wytyczne International Sustainability Standards Board (IFRS S1/S2), rekomendacje Task Force on Climate-related Financial Disclosures oraz wskaźniki Sustainability Accounting Standards Board.
Głównym celem współpracy było wyliczenie wskaźników bioróżnorodności oraz przeprowadzenie oceny wpływu netto na bioróżnorodność (NIA – Net Impact Assessment) dla dwóch lokalizacji. Dzięki temu uzyskano mierzalną ocenę wpływu działalności zakładów na bioróżnorodność. Działania przeprowadzono w oparciu o metodykę opracowaną przez WBCSD Methodology for the Net Impact Assessment of Biodiversity in the Cement Sector (NIA).
Uzyskane dane pozwoliły opracować zestawy rekomendacji krótko- i długoterminowych działań (Action Plan), których zadaniem było ograniczenie utraty bioróżnorodności oraz osiągnięcie pozytywnego wpływu na stan ekosystemów i wzmocnienie lokalnej bioróżnorodności.
Nasze działania
Projekt realizowano w dwóch etapach – pierwszym z nich był screening bioróżnorodności, a drugim inwentaryzacja przyrodnicza wraz z analizami scenariuszowymi oraz oceną wpływu netto na bioróżnorodność (NIA) dla każdej z lokalizacji.
Screening bioróżnorodnościowy i inwentaryzacja
Dzięki przeprowadzeniu screeningu, który obejmował wizyty terenowe w obydwu lokalizacjach, zespół Ansee zweryfikował jakie siedliska występują w kamieniołomach, a także ocenił ich potencjał przyrodniczy i zidentyfikował kluczowe presje na bioróżnorodność, takie jak sukcesja naturalna czy obecność gatunków inwazyjnych. Etap ten umożliwił precyzyjne zaplanowanie zakresu badań dla poszczególnych grup systematycznych (botanika, ornitofauna, herpetofauna, bezkręgowce).
Następnie w ramach inwentaryzacji przyrodniczej od maja do września 2025 r. przeprowadzono badania terenowe na terenie obydwu lokalizacji, w tym w czynnych wyrobiskach. Wyniki potwierdziły, że czynne kamieniołomy pełnią istotną rolę siedliskową dla wielu gatunków, zwłaszcza zwierząt.
Analiza scenariuszowa i wyliczenia NIA
Do wyliczenia oceny bioróżnorodności netto i przygotowania krótko- i długoterminowych symulacji na lata 2030 i 2050 wykorzystano metodykę opracowaną przez WBCSD Methodology for the Net Impact Assessment of Biodiversity in the Cement Sector. Jako punkt odniesienia przyjęto rok bazowy 2020.
Wykonane analizy wykazały, że pozostawienie terenów kopalni naturalnej sukcesji będzie skutkowało ujednoliceniem krajobrazu. Zarośla i drzewa zarosłyby cenne obszary otwarte o charakterze łąkowym czy murawowym. Wysoce prawdopodobna jest również ekspansja roślin inwazyjnych.
Na podstawie wyników analiz opracowano dedykowane pakiety działań dla każdej lokalizacji, ukierunkowane na utrzymanie i wzmocnienie mozaikowego charakteru krajobrazu oraz maksymalizację efektu przyrodniczego. Obejmują one m.in. regulowanie procesu naturalnej sukcesji, zarządzanie gatunkami inwazyjnymi oraz ochronę siedlisk murawowych i wodnych dostosowaną do realiów operacyjnych funkcjonujących zakładów.
Wyniki
Pozostawienie terenu sukcesji naturalnej doprowadzi do stopniowej utraty bioróżnorodności i spadku wartości siedlisk. Ponadto brak działań ułatwi ekspansję gatunków inwazyjnych na tych terenach, co będzie skutkować wyparciem rodzimych gatunków. Natomiast wdrożenie wypracowanych rozwiązań przełoży się na realny zysk netto dla przyrody.
Podsumowanie
Przeprowadzone badania potwierdziły, że działalność wydobywcza, mimo że jest związana z ingerencją w środowisko naturalne może tworzyć nowe warunki dla przyrody. Wyniki wskazują, że wdrożenie nowych działań uzupełniających obecnie obowiązujące plany zarządzania bioróżnorodnością (BMP), w szczególności opartych na kształtowaniu mozaikowatości krajobrazu, pozwala nie tylko chronić ale i rozwijać wartości przyrodnicze. Ponadto dzięki zastosowaniu metodyki NIA Cemex Polska zyskał mierzalne dane dotyczące wpływu na bioróżnorodność, które może wykorzystać i zaprezentować w raportowaniu ESG.